กลุ่มดาวในฤดูต่างๆ

กลุ่มดาวในฤดูหนาว

ช่วงระหว่างวันที่  22 ธันวาคม ถึง 20  มีนาคม เป็นช่วงฤดูหนาวสำหรับประเทศต่างๆ

 ที่อยู่ในเขตอบอุ่นในซีกโลกทางภาคเหนือ   ช่วงเวลาดังกล่าวก็เป็นฤดูหนาวของประเทศไทยด้วย ในวันที่  22  ธันวาคม ซึ่งเป็นที่ดวงอาทิตย์อยู่ ณ ตำแหน่งโซลสตีสฤดูหนาว  บริเวณกลุ่มดาวราศีธนู ( บางแห่งเรียกว่า กลุ่มดาวคนยิงธนู ) ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ดวงอาทิตย์ปรากฏอยู่ทางใต้สุด ดังนั้นในช่วงเริ่มต้นฤดูหนาว   ดวงอาทิตย์จะขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงไปทางใต้  และตกในทิศตะวันตกเฉียงไปทางใต้เช่นกัน   ช่วงดังกล่าวกลางคืนจะยาวนานแต่เวลา   กลางวันจะสั้นเนื่องจากช่วงเวลาที่ดวงอาทิตย์อยู่เหนือขอบฟ้าสั้น

กลุ่มดาวฤดูหนาวที่น่าสนใจที่เห็นได้ในประเทศไทย มีอยู่ด้วนกันหลายกลุ่ม

ที่มา : th.wikipedia.org

ตอนช่วงหัวค่ำหลังอาทิตย์ลับขอบฟ้าด้านทิศตะวันออกปรากฏ “ กลุ่มดาวนายพราน ( Orion )”  

มีดาวสว่างซึ่งเป็น “ ไหล่ของนายพราน” ดวงสว่างสีแดงดังกล่าวมีชื่อว่า “ ดาวบีเทลจูส ( Betelgeuse ) “ ดวงสว่างอีกดวงหนึ่งอยู่บริเวณ“ หัวเข่าของนายพราน”   มีสีน้ำเงินสุกใส มีชื่อเรียก ว่า ดาวไรเจล

( Rigel )   บริเวณที่น่าสนใจตรงกลางกลุ่มดาวเห็นเป็นดาว  3   ดวงเรียงกันเป็นเส้น ตรง ซึ่งเป็นส่วน “ เข็มขัดของนายพราน”  และอีกส่วนหนึ่งเป็น “ ดาบของนายพราน”  ซึ่งประกอบ ด้วยดาวหลายดวง  รวมทั้ง “ เนบิวลาใหญ่ในกลุ่มดาวนายพราน ( Great Nebula in Orion )”    ซี่งมีชื่อตามแคตาลอกของเมอซิเออร์ ( Messier Catalog ) ว่า “ เอ็ม  42 ( M42 ) คนไทยเรียกกลุ่มดาวนายพรานว่า “ หมู่ดาวเต่า “ และมองส่วนที่เป็นเข็มขัด และดาบของนายพราน เป็น “ หมู่ดาวไถ “

ที่มา : th.wikipedia.org

หากต่อแนวเข็มขัดของนายพรานออกไปทางด้านเหนือจะพบดาวสีแดงสดมีความสว่างมากอีกดวงหนึ่งมีชื่อเรียกว่า ดาวอัลดีบาแรน ( Aldebaran ) ซึ่งเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดใน“ กลุ่มดาวราศีพฤษภ                

( Taurus )”  หรือ  “กลุ่มดาววัว”   ดาราศาสตร์ฮินดูเรียกดาวสีแดงสดดวงนี้ว่า “ ดาวโรหิณี ( Rohini )”

ที่มา : th.wikipedia.org

ถ้าต่อแนวเข็มขัดนายพรานออกไปทางด้านใต้ จะพบดาวฤกษ์ที่ปรากฏสว่างที่สุดในท้องฟ้า ชื่อว่า “ ดาวซิริอัส ( Sirius ) “ ดาวดวงนี้มีสีน้ำเงินแกมขาวและเป็นดวงดาวที่สว่างที่สุดใน “ กลุ่มดาวหมาใหญ่ ( Canis Major )”

ที่มา: https://sites.google.com

ที่มา: skytonight.info

ถ้าลากเส้นต่อแนวจากดาวไรเจล ผ่านดาวบีเทลจูส จะพบ “ กลุ่มดาวราศีมิถุน (Gemini)” หรือ “ กลุ่มดาวคนคู่”    ดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวราศีมิถุน ได้แก่ ดาวพอลลักล์ ( Pollux ) ซึ่งเป็นดาวสว่างสีส้มปรากฏอยู่ข้างดาวสว่างอีกดวงหนึ่ง ชื่อว่า ดาวแคสเตอร์ ( Caster )

ที่มา : www.spacetelescope.org

ช่วงหัวค่ำในตอนฤดูหนาว ณ ตำแหน่งเหนือศีรษะ จะเห็น “ กลุ่มดาวม้าบิน ( Pegasus )” ลักษณะเด่นของกลุ่มดาวนี้ คือดาวฤกษ์  4  ดวง ซึ่งประกอบเป็น “ รูปสี่เหลี่ยมใหญ่ ( Great Square )”   ซึ่งเป็นส่วนของ “ ตัวม้า “ ใกล้บริเวณด้านเหนือของดาวม้าบิน มีกาแลกซีขนาดใหญ่มองเห็นได้ด้วยตาเปล่า มีลักษณะเป็นรูปกังหันเหมือนกาแลกซีทางช้างเผือกของเรา    กาแลกซีดังกล่าวมีชื่อเรียกว่า “ กาแลกซีแอนโดรเมดา ( Andromeda Galaxy)”  ซึ่งอยู่ใน “ กลุ่มดาวแอนโดรเมดา ( Andromeda )”

ที่มา: thaiastro.nectec.or.th

บริเวณขั้วเหนือท้องฟ้า ( North Celestial Pole ) ซึ่งมีดาวเหนือ ( Polaris )”   ปรากฏอยู่ มีกลุ่มดาวที่น่าสนใจอีก 3   กลุ่ม คือ กลุ่มดาวเพอร์ซิอัส ( Perseus )กลุ่มดาวแคสซิโอเปีย ( Cassiopeia )และ           กลุ่มดาวเซฟิอัส ( Cepheus )”

ที่มา : ww.bloggana.com

ระหว่างกลุ่มดาวเพอร์ซิอัส และกลุ่มดาวราศีมิถุน มี “ กลุ่มดาวสารถี ( Auriga )”  ซึ่งดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวนี้
ได้แก่ ดาวคาเพลลา ( Capella )

สามเหลี่ยมฤดูหนาวที่มา :thaiastro.nectec.or.th

สามเหลี่ยมฤดูหนาว เป็นเส้นสมมุติรูปร่างสามเหลี่ยมเชื่อมต่อระหว่างดาวสามดวง สองดวงอยู่บนวงกลมฤดูหนาว คือซิริอุสและโปรซิออน ดวงที่สามคือ ดาวบีเทลจูส ดาวทั้งสามของสามเหลี่ยมฤดูหนาวนี้เป็นดาวสว่างมากโดยติด 10 อันดับแรกของดาวสว่างที่สุดบนท้องฟ้าที่มองเห็นได้จากโลก ดาวบีเทลจุสสามารถสังเกตเห็นได้ง่ายเนื่องจากเป็นดาวในตำแหน่งไหล่ขวาของ
กลุ่มดาวนายพราน ซึ่งทำให้สามารถค้นหาดาวอีกสองดวงในสามเหลี่ยมฤดูหนาวต่อได้สะดวก
 เมื่อพบสามเหลี่ยมฤดูหนาวแล้วก็สามารถมองเห็นหกเหลี่ยมฤดูหนาว และค้นหาดาวอื่นต่อไปได้อีก

ที่มา : thaiastro.nectec.or.th

 หกเหลี่ยมฤดูหนาว ( Winter Hexagon ) ซึ่งประกอบด้วย ดาวคาเพลลา ดาวอัลดีบาแรน ดาวไรเจล ดาวซิริอัส   ดาวโปรซิออน และดาวพอลลักซ์ ( หรือดาวแคสเตอร์ ) ดาวทั้งหกของหกเหลี่ยมฤดูหนาวเป็นดาวจากกลุ่มดาว 6 กลุ่ม เรียงทวนเข็มนาฬิกาได้ดังนี้ เริ่มต้นที่ดาวไรเจลในกลุ่มดาวนายพราน ตามด้วยกลุ่มดาววัว กลุ่มดาวสารถี กลุ่มดาวคนคู่ กลุ่มดาวสุนัขเล็ก และกลุ่มดาวสุนัขใหญ่


กลุ่มดาวฤดูร้อนหรือฤดูใบไม้ผลิ

ช่วงระหว่างวันที่  21  มีนาคม  21  มิถุนายน  นับเป็นฤดูใบไม้ผลิสำหรับประเทศต่าง ๆ ที่อยู่ในเขตอบอุ่นใน ซีกโลกภาคเหนือ ช่วงเวลาดังกล่าวเป็นฤดูร้อนในประเทศไทย ในวันที่ 21 มีนาคม ดวงอาทิตย์เคลื่อนที่มาอยู่ ณ ตำแหน่ง เวอร์นอล อิควินอคซ์ บริเวณกลุ่มดาวราศีมีน ซึ่งในวันดังกล่าวนี้ ดวงอาทิตย์จะขึ้นทางทิศตะวันออกและทิศตะวันตกพอดี ช่วงเวลาดังกล่าว กลางวันกับกลางคืนจะเท่ากันพอดี

ที่มา : minniethepooh.exteen.com

กลุ่มดาวที่น่าสนใจที่สามารถสังเกตเห็นได้ช่วงนี้ในประเทศไทย มีหลายกลุ่ม     เริ่มตั้งแต่บริเวณใกล้ขั้วท้องฟ้าเหนือ ได้แก่ “ กลุ่มดาวหมีใหญ่ ( Ursa Major )”   ที่คนไทยรู้จักกันในรูปของ “ กลุ่มดาวจระเข้”  บางครั้งก็จินตนาการเป็น “ กระบวยตักน้ำ”   กลุ่มดาวนี้มีดาวฤกษ์สำคัญ  ๒ ดวง คือ ดาวดูบี ( Dubhe ) และดาวเมอแรค ( Merak ) ดาวสองดวงนี้เป็น ตัวชี้ ( Pointer ) ไปยังดาวเหนือ ซึ่งอยู่บริเวณขั้วท้องฟ้าเหนือ ใน “ กลุ่มดาวหมีเล็ก ( Ursa Minor )”    และถ้าต่อเส้นระหว่างดาวดูบี และดาวเมอแรคไปทางใต้ จะพบ “ กลุ่มดาวราศีสิงห์ ( Leo )”  ซึ่งมีดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวนี้ คือ ดาวเรกูลัส ( Regulus ) หรือ “ ดาวหัวใจสิงห์”  ดาวดวงนี้อยู่บนเส้นสุริยะวิถี ( Ecuiptic ) พอดี

ที่มา : th.wikipedia.org

ที่มา : www.hope.dek.cc

ดาวอาร์คตุรุส หรือ ดาวดวงแก้ว (Arcturus) คือดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ (Bootes) ถือเป็นดาวสว่างที่สุด   ลำดับที่ 3 บนท้องฟ้ายามราตรี รองจากดาวซิริอุส และ ดาวคาโนปุส ดาวอาร์คตุรุสอยู่ห่างจากโลกประมาณ 36.7 ปีแสง มีขนาด   ของรัศมีที่มากกว่าดวงอาทิตย์ประมาณ           25.7 เท่า มีความสว่างของแสงมากกว่าดวงอาทิตย์ถึง 210 เท่า

ที่มา : minniethepooh.exteen.com

 เมื่อลากเส้นต่อแนวจากส่วนหางของหมีใหญ่ หรือส่วนที่เป็นด้ามจับของกระบวยตักน้ำออกมาเป็นเส้นโค้งสู่อิเควเตอร์ท้องฟ้า     จะพบดาวสีส้มที่สุกสว่างดวงหนึ่งมีชื่อเรียกว่า ดาวอาร์ค-ตูรัส ( Arcturus ) ซึ่งเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดใน “ กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ ( Bootes )”  และถ้าต่อแนวเส้นโค้งต่อไปอีกผ่านอิเควเตอร์ท้องฟ้าลงมา จะพบดาวสว่างสีน้ำเงินอีกดวงหนึ่ง ที่มีชื่อเรียกว่า ดาวสไปกา ( Spica ) ซึ่งเป็นดาวฤกษ์ดวงที่สว่างที่สุดใน “ กลุ่มดาวราศีกันย์ ( Virgo )”

ที่มา : scienceblogs.com

ดาวฤกษ์  ๓  ดวง อันได้แก่ ดาวเรกูลัส ดาวอาร์คตูรัสและดาวสไปกา ประกอบเป็นสามเหลี่ยมใหญ่
บนท้องฟ้า เรียกว่า “ สามเหลี่ยมฤดูใบไม้ผลิ ( Spring Triangle )”

ที่มา : www.gotoknow.org

 ด้านใต้สามเหลี่ยมฤดูใบไม้ผลิ มี “ กลุ่มดาวไฮดรา ( Hydra )”   ที่ทอดยาวตามอิเควเตอร์ท้องฟ้า ระหว่างกลุ่มดาวราศีกันย์และกลุ่มดาวไฮดรา มีกลุ่มดาวเล็กๆ อีกสองกลุ่ม คือ “ กลุ่มดาวนกกา ( Corvus )”  และ “ กลุ่มดาวถ้วย ( Crater )”   แต่กลุ่มดาวทั้งสองกลุ่มนี้ประกอบด้วยสมาชิกที่เป็นดาวที่ไม่ค่อยสว่างมากนัก   

ด้านใต้ของกลุ่มดาวไฮดรา จะเห็น “ ทางช้างเผือก ( Milky Way ) “ ที่เป็นแถบฝ้าขาวที่สวยงาม และกลุ่มดาวที่ปรากฏอยู่ในทางช้างเผือกบริเวณนี้ที่น่าสนใจมีสองกลุ่ม คือ“กลุ่มดาวเซนทอรัส (Centaurus )”และ“ กลุ่มดาวกางเขนใต้ ( Crux )”     กลุ่มดาวเซนทอรัสมีวัตถุท้องฟ้าที่น่าสนใจ และมีความสวยงามเมื่อมองผ่านกล้องโทรทรรศน์ ได้แก่    “ กระจุกดาวโอเมกา   เซนทอรี ( Omega Centauri )”     ส่วนกลุ่มดาวกางเขนใต้ก็เป็นกลุ่มดาวที่มีความสวยงาม แต่มองเห็นได้ยากสำหรับผู้ที่อยู่ในซีกโลกเหนือ คนไทยในอดีตเรียกดาวอาร์คตูรัส ว่า “ ดาวดวงแก้ว” หรือ  “ดาวยอดมหาจุฬามณี”   ส่วนดาวสไปกา มีชื่อเรียกว่า “ ดาวรวงข้าว”

กลุ่มดาวในฤดูฝน

ฤดูร้อนสำหรับประเทศต่างๆ ที่อยู่ในเขตอบอุ่นในซีกโลกภาคเหนือ อยู่ระหว่างช่วงวันที่  22  มิถุนายน ถึง  22  กันยายน ซึ่งช่วงเวลาดังกล่าวประเทศไทยจะอยู่ในช่วงฤดูฝน จึงเป็นช่วงที่ ไม่เหมาะสมสำหรับการดูดาวในประเทศไทย    ในวันที่   22  มิถุนายน   ดวงอาทิตย์อยู่ที่จุดโซลสตีสฤดูร้อน   บริเวณกลุ่มดาวราศีเมถุน   ซึ่งในวันดังกล่าวนี้ดวงอาทิตย์จะขึ้นในทิศตะวันออกเฉียง ไปทางเหนือ และตกในทิศตะวันตกเฉียงไปทางเหนือเช่นกัน      ช่วงเวลาดังกล่าวกลางวันจะยาว ที่สุดและกลางคืนจะสั้นที่สุด

กลุ่มดาวหมีใหญ่และดาวค้างตาว  ที่มา : ww.electron.rmutphysics.co

ในช่วงหัวค่ำ   เมื่อมองขึ้นไปบนท้องฟ้าทางทิศเหนือ จะเห็นกลุ่มดาวหมีใหญ่กำลังจะตก และกลุ่มดาวแคสซิโอเปียกำลังขึ้นเหนือขอบฟ้าบริเวณขอบขั้วท้องฟ้าเหนือ         ส่วนทางทิศใต้จะเห็นกลุ่มดาว
ราศีพิจิกเกือบอยู่บนเส้นเมอริเดียน

ที่มา : Writer.dek-d.com

ในช่วงเวลาเที่ยวคืน  “สี่เหลี่ยมใหญ่ของกลุ่มดาวม้าบิน” จะอยู่บริเวณจุดเหนือท้องฟ้าพอดี  และกลุ่มดาวต่างๆ ที่มองเห็นในช่วงฤดูหนาวตอนหัวค่ำจะปรากฏให้เห็นในช่วงฤดูใบไม้ร่วงตอนราวเที่ยงคืน ไม่ว่าจะเป็น “กลุ่มดาวอันโดรเมดา” “เปอร์ซิอัส”    “แคสซิโอเปีย” และ “เซเฟอัส” ด้านใต้ของกลุ่มดาวอันโดรเมดาจะมองเห็นกลุ่มดาวขนาดเล็กที่น่าสนใจ  2  กลุ่ม คือ “ กลุ่มดาวสามเหลี่ยม ( Triangle )”  และ “ กลุ่มดาวราศีเมษ ( Aries )”        ส่วนด้านใต้กลุ่มดาวม้าบินจะเป็น “ กลุ่มดาวราศีมีน ( Pisces )”

ที่มา : www.gotoknow.org

ที่มา : th.wikipedia.org

ในช่วงราวเที่ยงคืนนี้  “กลุ่มดาวสารถี”  เริ่มปรากฏเหนือขอบฟ้าด้านทิศตะวันออกเฉียง เหนือ ส่วนใน        ซีกใต้บริเวณเส้นเมอริเดียน จะปรากฏ “ กลุ่มดาวปลาทางใต้ ( Piscis Austrinus )” ซึ่งมีดาวฤกษ์สว่างที่มองเห็นได้อย่างชัดเจน คือ โฟมาลโฮท์ ( Fomalhaut )

กลุ่มดาวในฤดูใบไม้ร่วงหรือปลายฝนต้นหนาว

ฤดูใบไม้ร่วงสำหรับประเทศต่างๆ ในเขตอบอุ่นในซีกโลกภาคเหนืออยู่ระหว่างวันที่ 23 กันยายน ถึง 21 ธันวาคม   ชึ่งในประเทศไทยจะเป็นช่วงปลายฤดูฝนต้นฤดูหนาว วันที่ 23 กันยายน  ดวงอาทิตย์อยู่ที่จุดออทัมนอลอิควินอกซ์   บริเวณกลุ่มดาวราศีกันย์  ช่วงนี้เวลากลางวันจะเท่ากับกลางคืน และหลังจากนั้นกลางคืนจะเริ่มยาว   ส่วนกลางวันจะเริ่มสั้นลงตามลำดับ

กลุ่มดาวหมีใหญ่และดาวค้างตาว  ที่มา : ww.electron.rmutphysics.co

 กลุ่มดาวราศีพิจิก   ที่มา : phuketindex.com

ในช่วงหัวค่ำ   เมื่อมองขึ้นไปบนท้องฟ้าทางทิศเหนือ    จะเห็นกลุ่มดาวหมีใหญ่กำลังจะตก และกลุ่มดาวแคสซิโอเปียกำลังขึ้นเหนือขอบฟ้าบริเวณขอบขั้วท้องฟ้าเหนือ      ส่วนทางทิศใต้จะเห็นกลุ่มดาวราศีพิจิกเกือบอยู่บนเส้นเมอริเดียน

ที่มา : Writer.dek-d.com

ที่มา :stsrs.astro.illinois.edu

ในช่วงเวลาเที่ยงคืน   “ สี่เหลี่ยมใหญ่ของกลุ่มดาวม้าบิน” จะอยู่บริเวณจุดเหนือท้องฟ้าพอดี  และกลุ่มดาวต่างๆ ที่มองเห็นในช่วงฤดูหนาวตอนหัวค่ำจะปรากฏให้เห็นในช่วงฤดูใบไม้ร่วงตอนราวเที่ยงคืน ไม่ว่าจะเป็น “กลุ่มดาวอันโดรเมดา”   “เปอร์ซิอัส”     “แคสซิโอเปีย” และ”  “เซเฟอัส”

 

ที่มา:www.myfirstbrain.com

ด้านใต้ของกลุ่มดาวอันโดรเมดาจะมองเห็นกลุ่มดาวขนาดเล็กที่น่าสนใจ  2  กลุ่ม คือ “ กลุ่มดาวสามเหลี่ยม ( Triangle )”   และ “กลุ่มดาวราศีเมษ ( Aries )”   ส่วนด้านใต้กลุ่มดาวม้าบินจะเป็น “ กลุ่มดาวราศีมีน ( Pisces )”

 ที่มา :siriwan72.wordpress.com

ในช่วงราวเที่ยงคืนนี้   “กลุ่มดาวสารถี”   เริ่มปรากฏเหนือขอบฟ้าด้านทิศตะวันออกเฉียง เหนือ    ส่วนในซีกใต้บริเวณเส้นเมอริเดียน จะปรากฏ “ กลุ่มดาวปลาทางใต้ ( Piscis Austrinus )” ซึ่งมีดาวฤกษ์สว่างที่มองเห็นได้อย่างชัดเจน คือ โฟมาลโฮท์ ( Fomalhaut )

 

 


ผู้จัดทำ นางมาลินี ศิริจารี

Email : malinee@rajsima.ac.th